Lloyd’s Market Association (LMA) tarafından yayımlanan model sözleşme maddesine göre, bir geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçebilmek için İran’a herhangi bir mali ya da ayni ödeme yapması halinde sigorta şirketleri gemiye sağlanan teminatı sonlandırabilecek. Ayrıca ödenen geçiş ücretleri de sigorta kapsamında geri ödenmeyecek.
LMA, kararın temel gerekçesinin ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği’nin İran’a yönelik yaptırımlarını ihlal etme riski olduğunu açıkladı. Birliğe göre İran’a yapılan ödemeler, yaptırımların yanı sıra terörle mücadele mevzuatını da ihlal edebileceği için sigortacılar açısından ciddi hukuki risk oluşturuyor.
Bu nedenle İran’a ödeme yapıldığı anda sigorta şirketleri, ilgili gemiye karşı tüm yükümlülüklerinden kurtulabilecek.
GEMİ SAHİPLERİ ZOR BİR TERCİHLE KARŞI KARŞIYA
Karar, denizcilik şirketlerini kritik bir ikilemle karşı karşıya bırakıyor. Gemi sahipleri ya İran’ın talep ettiği geçiş ücretini ödeyerek boğazdan güvenli geçiş sağlamaya çalışacak ya da sigorta korumasını kaybetme riskini göze alacak.
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın kıdemli analisti Michelle Wiese Bockmann da kararı, “Hürmüz’den geçmek için İran’a ücret öderseniz sigortanızı kaybedersiniz” sözleriyle özetledi.
ABD MAYIS AYINDA KARA LİSTEYE ALMIŞTI
Krizin arka planında Washington’ın mayıs ayında İran bağlantılı Persian Gulf Strait Authority (PGSA) adlı kurumu yaptırım listesine alması bulunuyor.
ABD Hazine Bakanlığı’nın kararı sonrasında sadece Amerikalı şirketler değil, yabancı gemi sahipleri, bankalar ve sigorta kuruluşları da bu kurumla bağlantılı ödeme yapmaları halinde ikincil yaptırımlarla karşılaşma riski taşıyor.
İRAN KUZEY KORİDORUNU KULLANMAYA ZORLUYOR
Tahran yönetimi ticari gemilerin, Umman kıyıları boyunca ABD ordusunun yönettiği rotayı kullanmak yerine İran’ın kontrol ettiği kuzey koridorundan geçmesini istiyor.
Boğazın orta bölümündeki mayın tehlikesi nedeniyle ticari gemiler fiilen kuzey ve güneyde oluşturulan geçici koridorları kullanabiliyor.
Sektör kaynaklarına göre İran’ın oluşturduğu sistem, denizcilik sektöründe “Tahran gişesi” olarak anılıyor. Lloyd’s List’in aktardığı bilgilere göre bazı gemilerin geçiş onayı alabilmek için 2 milyon dolara kadar ödeme yaptığı, ücretlerin ise Çin yuanı üzerinden tahsil edildiği belirtiliyor. İran ise bugüne kadar resmi bir tarife ya da ödeme mekanizması açıklamadı.
Yeni sigorta şartlarının yürürlüğe girmesiyle birlikte, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari taşımacılıkta maliyet ve hukuki risklerin daha da artması bekleniyor.
Sigorta kapsamının bu tür ödemeler üzerinden tamamen sona erdirilmesi, deniz taşımacılığı yapan şirketler için ciddi bir belirsizlik yaratacak gibi görünüyor. Yaptırım riski anlaşılır olsa da gemilerin güvenli geçişi ve ticari faaliyetlerin sürdürülebilmesi açısından dengeli bir yaklaşım şart.